Interviewen:
12 tips

De volgende tips komen uit het boekje Basiskennis Projectmanagement van Von Meyenfeldt (p. 36-38).
In Informatief Communiceren (deel 1) is een volledige cursus interviewen te vinden.

Voor een project of een onmderzoek daadwerkelijk van start gaat, is vaak een vooronderzoek nodig. In deze fase worden onder meer interviews afgenomen. Interviewen is een vak apart dat veel oefening vereist en waarover de nodige literatuur bestaat. Daarom in deze paragraaf alleen een paar opmerkingen en adviezen.

Notities maken

  1. Interviewt u een breedsprakig persoon, dan is de verleiding groot om erg veel te schrijven. Het is echter beter dat niet te doen. Luister eerst en noteer pas als u weet waar de spreker het over heeft. Het is wat riskant, zeker voor beginners, maar de ervaring leert dat deze manier van werken de beste resultaten geeft. U traint bovendien uw geheugen en uw luistervermogen en zult daardoor steeds gemakkelijker noteren.
  2. Neem rustig de tijd. Niemand zal van u verwachten dat u de antwoorden meteen goed noteert. De ervaring leert dat een geïnterviewde liever te maken heeft met een over- precieze interviewer dan met een al te vlotte. Merkt u dat uw gesprekspartner ongeduldig wordt, dan kunt u altijd nog haast maken!
  3. Vat aan het einde het interview samen. Loop alle antwoorden (of alle conclusies, dat hangt een beetje van het type gesprek af) nog eens langs met de gesprekspartner. U hebt zo de kans hiaten op te vullen, en de geïnterviewde kan zijn antwoorden bijstellen en nuanceren.
    In de praktijk blijkt dat mensen die deze procedure toepassen, rapporten maken waarover de geïnterviewden "zeer tevreden" zijn. Daarnaast wint u er uiteindelijk tijd mee. Een rapport waarmee de geïnterviewde meteen akkoord kan gaan, bespaart veel discussie tussen interviewer en geïnterviewde.

Vragen stellen, gesprek opnemen

  1. Wees niet te snel tevreden met een antwoord en vraag door. Bedenk eventueel controlevragen om een idee te krijgen van de betrouwbaarheid van degene die u interviewt.
  2. Als u met twee personen interviewt, maak dan een duidelijke rolverdeling tussen vragensteller en schrijver. Aangezien de schrijver de nodities heeft, is het handig wanneer deze de samenvatting aan het einde (zie ad 3) voor zijn of haar rekening neemt.
  3. Spreek tevoren met de vragensteller af of er controlevragen gesteld zullen worden en zo ja, op welke punten. De schrijver kan dan alvast nakijken of het antwoord op een dergelijke vraag overeen komt met een eerder gegeven antwoord. Spreek af hoe de schrijver de vragensteller op de hoogte stelt van een eventuele tegenstrijdigheid.
  4. Misschien wilt u het interview opnemen bijvoorbeeld op een mp3-speler. In dat geval maakt u toch notities. Het kan wel kort, maar wanneer u niets opschrijft, zal het erg veel tijd kosten een rapport te maken.

Uitwerken van aantekeningen

  1. Wanneer de interviewer een goede vragenlijst heeft opgesteld en een duidelijke gespreksagenda gehanteerd, zal het uitwerken van de aantekeningen redelijk vlot verlopen. Voor een echt snelle en goede verwerking is het een "must" aan het eind van het gesprek de antwoorden van de geïnterviewde nog eens kort na te lopen. Die werkwijze zorgt ervoor dat u al een kladuitwerking van het rapport klaar hebt aan het eind van het gesprek.
  2. Een niet geroutineerde typist die een interviewtje van een half uur op mp3-speler uitwerkt, zal moeten rekenen op tweeëneenhalf tot drie uur voor het uittypen van de band. Dat levert zo'n 10 tot 13 pagina's getypte tekst op, die in twee A4'tjes moeten worden samengevat. Wilt u toch een opname als steun in de rug gebruiken, dan kunt u als volgt te werk gaan:
  3. Spreektaal kan niet zonder meer op schrift worden gezet; dat levert soms problemen op bij het uitwerken van een interview. Citaten die uit hun verband zijn gerukt, kunnen het tegenovergestelde betekenen van wat de spreker heeft bedoeld. Op schrift hebt u bovendien niet de beschikking over de sfeer van het gesprek, de toon, gebaren en mimiek van de spreker. Dat alles kan ertoe leiden dat een schriftelijke weergave van mondeling taalgebruik onjuiste indrukken wekt. Wees hierop bedacht!
  4. Het is niet nodig in een interviewrapport opmerkingen in te voegen als ‘aldus de heer A’, ‘volgens mevrouw X’, enzovoort, zolang u in het begin van uw rapport (of bijvoorbeeld in de paragraaf ‘oplossingen’) maar duidelijk vermeldt dat u de mening weergeeft van de geïnterviewde.
    Een interviewrapport moet kort en overzichtelijk zijn. Zinsneden als ‘zei hij’ maken het geheel niet duidelijker. Vaak ook hebben ze invloed op de stijl: je krijgt de neiging wijdlopiger te formuleren en minder op te sommen.
  5. Omdat een interview op het moment dat het rapport wordt geschreven verleden tijd is, wordt het rapport vaak ook in de verleden tijd gesteld. Dat is echter niet nodig. Het is handiger de tegenwoordige tijd te gebruiken.