Navigeren in de Bijlage Taalgebruik
<  Tabblad
    commu-
    nicatie


<  Opzet
    Taalgebruik
Alinea's Leestekens Zinnen Woorden
Opbouw
Verbanden tussen zinnen
Opsommingen
Punt & komma
Puntkomma, dubbele punt, streepjes
Haakjes, aanhalings­tekens
Zinslengte
Verwijzen
Overzichtelijk & levendig schrijven
Dubbele ontkenning,
dubbelzinnigheid
Werkwoordvormen: d/t
Forumdiscussie of
forum discussie?

Tekens & getallen
Woordkeus




Taalgebruik:
Zinslengte


Je zou kunnen stellen dat een zin een complete mededeling, vraag, uitroep of bevel is. Compleet kan een zin al zijn als hij uit één woord bestaat:

  • Kom!
  • Ja.
  • Waarom?
  • Alstublieft!

Een maximum is niet aan te geven: zinnen kunnen bladzijden lang zijn.

Tussen deze extremen ligt natuurlijk een tussenweg. In het algemeen zijn te lange zinnen niet prettig om te lezen, maar wie alleen maar korte zinnetjes schrijft, wekt irritatie. Afwisseling is de boodschap. Bovendien is een overzichtelijke lange zin beter dan een reeks slecht met elkaar verbonden korte zinnen.

De paragraaf ‘Leesgemak’ hierna heb ik ontleend aan een taalcursus van de Artevelde Hogeschool en bewerkt voor mijn eigen site. Zie bronnen / links aan het einde van dit artikel.
Beschouw dit soort informatie als een richtlijn, niet meer en niet minder. Een volwassene met alleen basisschool wil niet altijd worden aangeschreven als een klein kind, een academicus heeft niet altijd zin om met lange zinnen en woorden te worstelen. Wil je mensen iets ingewikkelds uitleggen, dan kun je in het algemeen beter zo eenvoudig mogelijk schrijven, wat vaak inhoudt dat je niet te lange zinnen maakt. Stuur je echter bijvoorbeeld een brief aan een paar ouders over de vorderingen van hun kinderen op school, dan zijn langere zinnen geschikter, omdat het mitrailleureffect van een serie korte zinnen achter elkaar blafferig en dus onaangenaam kan aandoen.

Leesgemak

Er bestaat formules die min of meer kunnen voorspellen of een tekst voor een bepaalde groep lezers geschikt is. De bekendste is de Flesch-formule. Deze werkt als volgt:

  1. Neem een tekstfragment van 100 woorden.
  2. Tel het aantal zinnen in deze tekst.
  3. Bereken de gemiddelde zinslengte, verder GZL:
    GZL = 100 : het aantal zinnen.
  4. Tel het aantal lettergrepen in deze tekst.
  5. Bereken het gemiddelde aantal lettergrepen, oftewel de gemiddelde woordlengte, verder GWL:
    GWL = aantal lettergrepen : aantal woorden.
  6. Vul deze gegevens in de volgende formule in, die speciaal voor het Nederlands is aangepast:

Leesgemak = 206,84 - (0,77 x GWL) - (0,93 x GZL)

De formule verschilt enigszins per taal. Voor het Engels ziet hij er als volgt uit:
Leesgemak = 206,84 - (0,85 x GWL) - (1,02 x GZL)

Leesgemak berekenen met tekstverwerker

Je kunt de klus ook door je tekstverwerker laten uitvoeren, alleen kan die geen lettergrepen tellen. Je krijgt dus het aantal woorden en het aantal tekens dat de tekst telt. Dat is ook een aardige indicatie, al is het resultaat niet direct invulbaar in de Flesch-formule:

  • Word: via de optie ‘woorden tellen’ onder ‘Extra’ (2003) of ‘Controleren’ (2007). Je krijgt de volgende aantallen: (a) pagina's, (b) woorden, (c) tekens excl. spaties, (d) tekens incl. spaties (e) alinea's en (f) regels. (Met (c) en (d) kun je de gemiddelde woordlengte in tekens berekenen.)
  • In Word 2003 kun je instellen dat er leesbaarheidsstatistieken worden weergegeven, ook weer via ‘Extra’, ‘Opties’ en vervolgens het tabblad ‘Spelling en Grammatica’. In 2007 kan ik niet iets vergelijkbaars vinden.
  • In Open Office kun je via het menu ‘Extra’ ook woorden tellen. Je krijgt dan alleen aantal woorden en aantal tekens te zien.
  • WordPerfect (ik heb hier de Engelse versie 11, maar versie 5.2 deed dit ook al) is het meest volledig: WP komt niet alleen met het rijtje gegevens dat Word 2003 en 2007 geven, maar rekent ook alvast de gemiddelden uit. Heel handig, zie ‘Tools’ en ‘Word Count Info’.

Tabel voor leesgemak

leesgemak stijl opleiding soort lectuur lettergrepen
per 100 wrd
woorden
per zin
90-100 zeer gemakkelijk groep 5/6 kinderlectuur 123 8
80-90 gemakkelijk groep 6/7 jeugdlectuur 131 11
70-80 vrij gemakkelijk groep 7/8 dames- &
streekromans
139 14
60-70 normaal lager voortgezet onderwijs detectives
misdaadromans
147 17
50-60 vrij moeilijk hoger voortgezet onderwijs reisverhalen,
historische verhalen
155 21
30-50 moeilijk studenten essays, populair
wetenschappelijke lectuur
162 25
0-30 zeer moeilijk universitair wetenschappelijk 192 29

Bronnen

Ten slotte volgen hier twee links over deze materie.
De cursus van Artevelde biedt een uitstekende aanvulling op mijn materiaal.
In het artikel van Gerard Koolstra is leesbaarheid de aanleiding voor allerlei wiskundige opdrachten. Juist daardoor is het fascinerende lectuur. Het bevat onder meer allerlei achtergrondinformatie over de ontwikkeling van de verschillende modellen.



©  Fokkelien von Meyenfeldt

Laatste versie: woensdag 10 maart 2010